குருதியால் வரையப்படும் எல்லைகோடுகளுக்கு அப்பால்

மூன்றாம் உலக நாடுகள் பலவற்றிலும், பின்-காலனிய நாடுகளிலும் தேசியவாதப் போராட்டங்கள் முனைப்புடன் நிகழ்ந்துவரும் காலகட்டத்தில் நாம் இருக்கின்றோம். ஒடுக்கப்படும் சிறுபான்மை சமூக இருப்புகளுக்கு எதிரே இருக்கும் மாற்றுபாயம் என்ற அளவிலும் அமெரிக்காவும் அதன் பின்னாலிருக்கும் யுத்தப் பிரபு அரசுகளும் உலகமயமாக்கலின் பெயரில் முன்னெடுக்கும் அபாயமான தந்திரோபாயங்களுக்கு எதிரான கருத்துருவம் என்கிற அளவிலும் மட்டுமே தேசியவாதப் போராட்டங்கள் தமக்கான நியாயப் பாட்டினைக் கொண்டிருக்கின்றன. தேசியவாதப் போராட்டங்களின் பொது இயங்கியல் என்ன என்பதை இதுவரையிலும் நடந்த தேசியவாதப் போராட்டங்களின் வரலாறுகளிலிருந்தும் நடந்து கொண்டிருக்கும் போராட்டங்களின் போக்குகள் நிலைப்பாடுகளிலிருந்தும் ஒருவர் அறிந்து கொள்ள முடியும். தேசியவாத அமைப்புகள் யாவும் ஆரம்பத்தில் இனத்துவ, தனிமனித உரிமைகளின் மொழியிலேயெ தம் விழைவுகளை முன்வைக்கின்றன. எனவே, அவற்றுக்கான அங்கீகாரம் இலகுவில் கிடைத்தும் விடுகிறது. இந்த அங்கீகாரம் அனைத்துத் தளங்களிலும் தேசியவாதக் கருத்துக்களை ஆதிக்க நிலையடையச் செய்கிறது. தேசியவாதம், அதன் அடிப்படை, நியாயப் பாடு, சிக்கல்கள் என்பன பற்றிய விரிவான விவாதங்கள் இன்றைய சூழலில் மிகவும் அவசியம்.

ஆதிக்க நிலையடைந்த தேசியவாதம் அனைத்தையும் வரையறை செய்ய முயல்கிறது. விரிவைக் கொண்டாடுவதை விட குவிவையே வரலாறு முழுதிலும் தேசியவாதம் கொண்டாடி வருகிறது. மனித உரிமைகள், மாற்றுச் சிந்தனைகள், பல்லின இருப்பு என அனைத்தையும் நிராகரித்து குறுகிய இயங்கு வெளியைத் தருகிற தேசியவாதங்கள் அச்சமூட்டக் கூடியவை. வெளி-ஒதுக்கல் என்பது அவர்களது வாதங்களுள் முதன்மையான ஒன்று. அறவிதிகளை உருவாக்குதல், தனிமனித இருப்புகளை இடையறாது கண்காணித்தல், இச்சைகளை அரசியல் ரீதியாகக் கட்டுப்படுத்தல், முன் முடிவுகளுடன் தொழிற்படுதல், என்பன தேசியவாதங்களின் பொதுக் குணாதிசயங்கள். இவற்றையும் கட்டமைத்துப் பின், இலக்கியக் கலைத் தளத்திலும் போலியான புனித மதிப்பீடுகளை உருவாக்கல், அபத்தமான தணிக்கை விதிகளை அமுல் படுத்துதல் என்பதாக நீட்சியடைகிறது. தேசியவாதம் தன் எல்லைகளை விரித்துக் கொள்வதை எதிர்கொள்ளுவதுதான் சமகால கலை இலக்கியத்தின் பெரும் பிரச்சனையாகவும் உள்ளது.

ΩΩ

இலக்கியவாதிகள், கலைஞர்கள் மற்றும் சிந்தனையாளர்கள் கற்பனைகளுடனும் பன்முகப்பட்ட சாத்தியங்களுடனும் வாழ்பவர்கள். அவர்களுக்கு எல்லைகளால் மட்டுமே அமையும் தேசங்களில் இடம் கிடையாது.

எல்லைக்கோடுகளற்ற உலகத்தைக் கொண்டாடும் படைப்புகள் மீதான என் ஆர்வத்தைத் தூண்டியது ராதிகா குமாரஸ்வாமியின் கிரே்ஷியன் விருதுகள் ஏற்புரை.3 அவரது உரையை அடித்தளமாக கொண்டமைந்த எனது வாசிப்புக் காலகட்டம் மிகவும் சிறப்பானது. பல்லின இணைவைக் கொண்டாடுவோர் வரிசையில் முன்னணியில் இருக்கிற ரெஜி சிறிவர்டனே, ஷ்யாம் செல்வதுரை, கார்ல் முல்லர், ரோஹின்ரன் மிஸ்றி, வி.எஸ்.நய்பால், மைக்கல் ஒண்டாற்ஜே போன்றோர் தேசியவாதம் குறித்த புரிதலை அடைய உதவியவர்கள். ராதிகா குமாரஸ்வாமியின் சிபாரிசுப் பட்டியலில் ஒரு விசேஷம்; அதில் இடம்பெறுகிற படைப்பாளிகள் அனைவருமே தெற்காசிய வலயத்தைச் சேர்ந்தவர்கள்.

என் மனதிற்கு மிகவும் நெருக்கமாக உணர்கிற சில படைப்பாளிகளில் மிக முக்கியமானவர் அமிட்டவ் கோஷ். சல்மான் ருஷ்டி, அருந்ததி ரோய், ஜும்பா ஜஹ்ரி, சித்தர்த் தன்வந் ்ஷங்வி ஆகியோர் வரிசையில் சர்வதேச இலக்கிய அரங்கில் இடம் பிடிக்கிற அமிட்டவ் கோஷ் கல்கத்தாவைச் சேர்ந்தவர்.

உலகெங்கும் அலைந்து திரிகிற படைப்பாளி என்பதால் உலகு தழுவிய படைப்புகளை எழுதிச் செல்வது மிக இயல்பாக சாத்தியப் பட்டுப் போகிறது அமிட்டவ் கோஷ்-இற்கு. இவருடைய நாவல்கள் கவனக் குவிப்பைச் செய்கிகிற பிரதிகளாக இல்லை.

அவருடைய படைப்புகள் உலகுதழுவிய தன்மையைக் கொண்டிருப்பதுடன் அதைக் கொண்டாடவும் செய்கின்றன. விரிவைக் கொண்டாடுகிற படைப்பாளிகளில் குறிப்பிடத் தக்கவர் அமிட்டவ் கோஷ். இந்தியத் தன்மையை அதன் வரைவிலக்கணத்தின் வழி நின்று கோஷிடம் ஒருவர் எதிர்பார்ப்பாராயின் பெரும்பாலும் அவர் ஏமாந்து போக நேரும். கல்கத்தாவோ, குல்நாவோ அல்ல அங்கு மையம் பெறுவது. உலகு தழுவிய மனிதர்கள், அவர்களுடைய பல சிக்கல்கள் என பலமையப் பிரதியாக தோற்றம் கொள்கிற படைப்புகள் அவருடையவை.

அமிட்டவ் கோஷ் ஓர் இந்தியப் படைப்பாளி, அல்லது அவர் ஒரு தெற்காசியப் படைப்பாளி அல்லது அவர் ஒரு ஆசியப் படைப்பாளி என்றெல்லாம் குறிப்பிடுவதை விட அவர் ஒரு உலக இலக்கியவாதி என்று குறிப்பிடுவதே பொருத்தமானதாக இருக்கும்.

இலங்கையில் முரண்கள் கருக்கொள்ளத் தொடங்கிய காலப் பகுதியில் கொழும்பில் அவர் ஒரு பள்ளி மாணவன். சதாம் உசேன் இராக்கிற்கு எகிப்தியர்கள் வேலைதேடிப் புலம்பெயர்ந்த போது அவர் அங்குள்ள சிறு கிராமமொன்றில் இருந்தார். 9/11 இன் போது நியூயோர்க்கின் பரபரப்புமிக்க கட்டடங்களிலொன்றில் இருந்தார். இப்படியாக உலகம் முழுவதும் அலைந்து திரிவது தன் அவருடைய எழுத்தில் உலகு தழுவிய பார்வை சாத்தியமாகிறதென்றில்லை. இதுதான் காரணமெனில், அலைந்து திரிவதையே தொழிலாகக் கொண்ட தூதுவர்களும், வணிகப் பிரமுகர்களும் பேரிலக்கியம் படைத்து விட முடியும். அத்தனை உள்வாங்கல்களையும் பார்வைகளையும் சமப்படுத்திப் பதிவு செய்வதும் அவற்றைத் தன் படைப்பின் குறிக்கோள்களை நோக்கி நகர்த்துவதும் தான் அமிட்டவ் கோஷ் படைப்புகளின் தனித்துவம் எனலாம்.

19ம் நூற்றாண்டின் பர்மா பற்றிய அவரது நாவலான The Glass Palace (2000) மிகச்சமீபத்தில் வெளிவந்த The Hungry Tide இரண்டும் எனக்குப் படிக்கக் கிடைக்கவில்லை.

புனைவுகளின் மூலமாக என்னை எந்தளவிற்குக் கவர்கிறாரோ அந்தளவிற்கு அவருடைய புனைவு சாரா எழுத்துக்களும் என்னை ஈர்க்கத் தவறுவதில்லை. சமீபத்திய கட்டுரைத் தொகுப்பான Incendiary Circumstances இன் excerpts இணையத்தில் கிடைத்த போது இலங்கை பற்றிய அவரது கட்டுரைப் பகுதியைக் காண நேர்ந்தது. அது ஓர் இந்தியரால் எழுதப்பட்டிருப்பதாக உணர முடியவில்லை. புலம்பெயர் எழுத்துக்களில் இழையோடுமே ஒருவித நொஸ்ரால்ஜியா – அது தான் தெரிந்தது. அதை வாசித்துக் கொண்டிருந்த போது மைக்கல் ஒண்டாற்ஜேவின் வாக்கியம் எனக்கு நினைவுக்கு வந்தது. You can take a boy out of Ceylon, But you cannot take Ceylon out of him.

ΩΩ

அமிட்டவ் கோஷ் இனுடைய Circle of reason (1986) – முதலாவது நாவல் – அவரை இந்திய இலக்கிய அரங்கில் கவனிக்கத் தகுந்த படைப்பாளியாக முன்னிறுத்தியது. இந்நாவலின் பிரெஞ்சு மொழிபெயர்ப்பு, பிரான்ஸின் உயர்ந்த இலக்கிய அங்கீகாரங்களில் ஒன்றான Prix Medici Estanger விருதைப் பெற்றது.

1988 இல் வெளிவந்து சாஹித்திய அக்கடமி விருதைப் பெற்ற The Shadow Lines நாவல் சர்வதேச அரங்கில் கவனம் பெற உதவியது. அதன் பின்னர் The Culcutta Chromosomes, In an Antique Land, The Glass Palace என வரிசையாக சர்வதேச கவனம் பெற்ற நாவல்கள்.

இந்திய இலக்கியத்தில், உயர்ந்த விபரிப்புத் திறனும், தனித்துவமான குரலும் உடையவராக விளங்கும் கோஷ் – இனுடைய நகைச்சுவை இழையோடும் கவித்துவமான மொழிநடை வாசக மனதிற்கு மிக நெருக்கத்தில் வந்து போதையூட்டும் வல்லமை கொண்டது. நனவோடை உத்தியின் முற்றிலும் வித்தியாசமான பரிமாணத்தைக் கோஷ் – இன் நடையில் காணலாம்.

ΩΩ

80களின் யதார்த்தவாதப் போக்கிலிருந்து, சலிப்பூட்டக் கூடிய அதன் இறுக்கத்திலிருந்தும் விலகி, வித்தியாசமான கதைக் கட்டுமானத்துடனும், கதை சொல்முறையுடனும் வெளிவந்த The Shadow Lines கவனம் பெற்றதில் ஆச்சரியமில்லை. குஷ்வந்த சிங் இந்நாவல் பற்றிக் கூறுகையில் ‘This is how the language should be used, This is a novel should be written’ என்றார். தனிமனித நிகழ்வுகளையும் சமூக நிகழ்வுகளையும் ஒன்றாக இழைத்து இழைத்து கதையாடலை நிகழ்த்தும் கோஷ் சொல்வது ஒரு சில குடும்பங்களினதும், சில சமூக நிகழ்வுகளதும் கதையை அல்ல. பிரதிக்குள் நிகழ்த்தப்படுவது சமகாலத்தின் துயரமிக்க கதை.

உணர்வுகளாலும், இன்ன பிறவற்றாலும் ஒன்று பட்டு வாழக்கூடிய மக்களைக் குறுகிய நோக்கத்துடன் பிரித்து வைப்பதற்காக தேசியவாதிகள் வரையும் செயற்கையான, தேவையற்ற எல்லைக் கோடுகளால் (நிழல் கோடுகள்) ஏற்படும் சமூகப் பிளவுகளும் வன்முறையும், அவலமுமே இந்நாவலில் மையக் கரு.

நெருக்கடிகளும் கலவரங்களும் நிகழ்ந்த காலப்பகுதியில், வாழ்ந்த ஒரு சிறுவனே கதை சொல்லி – மிகைப் பண்புடைய (Eccentric) உறவினன் ரிடிப், அழகான இலா, மாயாதேவி, பிரைஸ் குடும்பம், போன்றோர் பற்றிய கதைசொல்லியின் மனப்பதிவுகள் மூலம் கதை சொல்லப் படுகிறது.

1964இல் நடந்த சிறு கலவரமே – ஒரு போர் அல்ல – கதையின் மையச் சம்பவம். கதைசொல்லியின் விருப்பத்துக்குரிய உறவினனான ரிடிப் அக்கலவரத்தின் போது கொலை செய்யப்படுகிறான். ரிடிப்பின் காதலியும் இங்கிலாந்து தேசத்தவளுமான மே பிரைஸ் திருமணமே செய்து கொள்ளாமல் தனிமையுடன் வசிக்கிறாள். ரிடிப் கொலை செய்யப்படுவதை நேரில் பார்த்தவளான பாட்டி பாகிஸ்தான் மீது எல்லையற்ற வெறுப்புக் கொண்டவளாக இருக்கிறாள். அவள், பாகிஸ்தானுடன் நடக்கும் போர் பற்றிய செய்திகள் வானொலியில் ஒலி பரப்பப்படும் போது வானொலியை சத்தமாக வைத்து பின்னர் அதை சடசடவென்று குத்தியவாறே காலங்கழித்துச் செத்துப் போகிறாள். கதை சொல்லி ரிடிப்பின் கடைசி இரகசிய இன்கா சல்யூட்டுடன் வாழ்கிறான். இவ்வாறு, குறித்த அக்கலவரத்தில் ரிடிப் உடல் ரீதியாகவும் மற்றையோர் வேறு வேறு விதங்களிலும் மரணிக்கிறார்கள்.

ஒரு கட்டத்தில் பழைய கலவரம் பற்றிய நினைவுகள் கிளரவும், கதை சொல்லி 1964 கலவரம் பற்றி நூலகத்தில் தேடுகிறான். கல்கத்தாவில் 15 பேர் இறந்த அச்சம்பவம் தலைப்புச் செய்தியாக இருக்கிறது. ஆனால், அதே சமயம் குல்நாவில் 29 பேரைப் பலியெடுத்த கலவரம் பற்றிய குறிப்பு விளையாட்டுச் செய்தியை விடவும் சிறியதாக பிரசுரிக்கப்படுகிறது. ‘இராணுவத்தால் இரு இளைஞர்கள் படுகொலை’ ‘மனித உரிமை அமைப்புகள் கண்டனம்’ ‘மாணவர் ஒன்றியம் கண்டனம்’ ‘வெகுஜன அமைப்புகள் கண்டனம்’ என்று முழுப்பக்கத்தை ஒதுக்கும் பத்திரிக்கைகள் ‘இனந்தெரியாதோரால் இரு இளைஞர்கள் சுடப்பட்டு மரணம்’ எனக்கட்டங்கட்டப் படாத நான்கு வரிக் குறிப்புகளை வெளியிடுவது இவ்விடத்தில் எனக்கு ஞாபகத்துக்கு வருகிறது.

எல்லாவற்றையும் விட கொடுமை என்னவெனில் எதுவுமே ஆவணப்படுத்தப்படுவதில்லை. ஓரிரு முயற்சிகள் உண்டுதான் (U.T.H.R / ICES) என்றாலும் பெரும்பான்மையானவற்றில் அவர்களது அரசியற்சார்பு நிலை வெளிப்பட்டும் தொழிற்பட்டும் நிற்கிறது. (உதாரணம் – அண்மையில் வெளியான குமார் ரூப சிங்கேவின் தொகுப்பு நூல்) நடந்த அனைத்தும் அடுத்தடுத்த தலைமுறைகளுக்கு கொண்டு செல்லப்படுவதில்லை என்பதற்கு மேலாக ஓரிரு ஆண்டுகளுக்குள்ளாகவே அனித்தும் மறக்கப் பட்டும் விடுவது தான் கொடுமையானதும் அதிர்ச்சி தரக்கூடியதாகவும் இருக்கிறது.

‘படையதிகாரிகள் சந்திக்கும் யுத்தமேடையானது அரசாங்கங்கள் விளையாடி மகிழும் விளையாடு களம் தான். 1964 ஜனவரி முடிவதற்குள்ளாகவே கலவரம் செய்தித் தாள்களில் இருந்து மங்கிப் போய் விடுகிறது. பொறுப்புடைய கருத்துடைய ஒருங்கிணைந்த எண்ணத்தில் இருந்தும் காணாமல் போய்விட்டன. வரலாற்றிலும் புத்தக அலமாரியிலும் எந்தத் தடயத்தையும் விட்டு வைக்காமல் மறைந்து விட்டன. நினைவுகளில் இருந்து நழுவி அமைதி என்னும் எரிமலையின் வாய்க்குள் விழுந்து விட்டன.’ (நாவலில் இருந்து)

பத்து நபர்கள் இறக்கவும் பதினைந்து நபர்கள் காயமுறவும் காரணமாயிருந்த – ஒரு நாளின் சில மணித்துளிகளே நீடித்த – கலவரத்துக்கே இவ்வளவு சோகக்கனதி மிகுந்த கதையாடல் எனில், முப்பது வருடங்களாக பெரும் யுத்தத்தினுள் வாழ்கிற – நம் கவிகளின் வார்த்தையில் சொல்வதானால் மரணத்துள் வாழ்கிற – எம்மிடம் இருந்து எத்தகைய பெருங்கதையாடல் பிறந்திருக்க வேண்டும்.
இயல்பாகவே மற்றமைகளின் பிரக்ஞையற்றும், நேர் கோட்டு ஆய்வுமுறைத் தொழிற்பாடும் கொண்ட தேசியவாதங்கள், முன்முடிவுகளதும் சுயதணிக்கையினதும் அடிப்படையில் படைப்புகள் தோன்ற வேண்டுமென எதிர்பார்க்கின்றன. தேசியவாதிகள்து அபிலாஷைகளை நிறைவேற்றுவதற்காகவே பேனா பிடிக்கும் பலர் போரினுள் வாழ்வோர் போரினது அரசிய லையும் அதன் மேல்மட்டப் பாதிப்புகளையும் , விடுதலை நோக்கிய விழைவையுமே பேசுவர் என்ற முன்முடிவுடன் படைப்புகளைத் தயாரிக்கிறார்கள். (தயாரிப்புகள் என்பது மேல். காசி ஆனந்தனின் ஹைக்கூ – மாத்திரைக் கதைகளைத் தயாரிப்பதற்குத் தேவையான சொற்பட்டியலும் தயாரிப்பிற்கான செய்முறைக் குறிப்பும் விமர்சகர் சி.சிவசேகரத்தால் ஏற்கனவே எழுதப்பட்டிருக்கின்றன. விமர்சனங்கள் சி சிவசேகரம், தேசிய கலை இலக்கியப் பேரவை, சவுத் ஏசியன் புக்ஸ்) இத்தகைய முன்முடிவுகளுக்கு இந்நாவலில் இடம் இல்லை.

ΩΩ

சிறுவர்களின் உலகம் அதன் அத்தனை முகங்களுடனும் அழகாக விரிகிறது, ஆனால், அவ்வுலகின் ஒவ்வொரு நிகழ்வும் பாரிய குறியீட்டு வலிமையுடன் விளங்குகிறது.

கதை சொல்லியும் அவனது தோழி இலாவும் சேர்ந்து தமது எதிர்கால வீடு பற்றிக் கனவு காண்கிறார்கள். இருவரும் சேர்ந்து அதை வரைகையில், கல்கத்தாவிலேயே முடங்கி வாழ நேர்ந்த கதை சொல்லி கோடுகளால் அதை வரையறை செய்கிறான். தந்தையின் வேலை நிமித்தமாக உலகெங்கும் அலைந்து திரிந்த இலா கண்ணில் நீர் முட்ட கூறுகிறாள்;

‘நீ அப்படிச் செய்யக் கூடாது. நீ அங்கெல்லாம் அப்படிக் கோடு கீறுவது சரியல்ல’

நாவலில் வரும் வீடுகள் நவீனத்துவப் பண்புகளில் ஒன்றான குறியீட்டியலின் சிறந்த வெளிப்பாடுகள். வீடு கதைவெளியில் அதன் பொருண்மை அர்த்தம் சிதையாது இடம்பெறும் அதேவேளை, வீடுகளை கதை வெளியினின்றும் நகர்த்தி குறியீட்டு ரீதியாக அணுகுகையில் அவை நாடுகளுக்கான குறியீடாக மாறுவதைக் காணலாம். கதை சொல்லியின் பாட்டி சிறுவயதில் டாக்கா வீடொன்றில் வளர்ந்தவள். அண்ணன் தம்பி இடையிலேற்படும் முறுகலால் வீடு இரண்டாகப் பிரிக்கப்படுகிறது. அண்ணனும் தம்பியும் இட்டுக்கொள்ளும் சண்டையால் அவர்களின் பின்னால் இருப்போரும் திடீரென ஒருவருக்கொருவர் எதிரிகளாக வேண்டியதாய் இருக்கிறது. வீடு இரண்டாகப் பிரிக்கப்பட்டு கோடிடப்பட்ட பின்பு அவ்வீட்டின் சிறுவர்களும் கூட திடீர் எதிரிகளாகி விடுகிறார்கள். அவர்கள், எல்லைக்கப்பாலிருக்கும் வீட்டைப் பற்றி பயங்கரமான கட்டுக்கதைகளை உருவாக்குகிறார்கள். தலைகீழாகக் கிடக்கும் அந்த வீடு பற்றிய அதி பயங்கரமான அவதூறுகளைப் பேசுவதை மிகவும் விரும்புபவர்களாக மாறிவிடுகிறார்கள். இந்நிகழ்வை தேசிய உருவாக்கம் மீதான குறியீடாக வாசிக்க முடிகிறது. தேசிய இனத்தின் அடையாளம் மற்றமைகளை மறுப்பதில் இருந்தே ஆரம்பமாகிறது. பிறவற்றிலிருந்து அந்நியப்படுவதிலிருந்தே தேசியப் பிரக்ஞையின் கட்டுமானம் தொடங்குகிறது என்பதை இவ்விடத்தில் நினைவு கூர முடிகிறது.

நாவலின் ஓரிடத்தில் கதை சொல்லி உலகப்படமொன்றில் கவராயங்களால் வட்டங்களை வரைகிறான். குல்நாவை மையமாகவும், குல்நாவுக்கும் ஸ்ரீநகருக்குமான தூரத்தை ஆரையாகவும் கொண்டு வரையப்படும் வட்டம், அதிசயிக்கத்தக்க விதமாக வருகிறது. அதன்படி, கல்கத்தாவுக்குளூ சீனாவின் செங்டூ நகர் ஸ்ரீனகரை விட அருகாமையில் இருக்கிறது. தாய்லாந்தின் சியாங்மை நகர் டில்லியை விட அருகில் இருக்கிறது. குல்நாவிற்கு கல்லெறியும் தூரத்தில் தென் சீனம் இருக்கிறது. ஆனால் கல்கத்தாவில் சலனமேற்படுத்துவதாய் அமைவது புது டெல்லியின் வீதியில் ஏற்படும் வாகன விபத்துத்தானே தவிர செங்டூவில் நடக்கும் பேரழிவோ, சியாங்மையில் வரும் புயல்காற்றழிவோ இல்லை. தூரம் வேற்றுமைகளைக் கொண்டு வருவதை விட தேச எல்லைகளான கற்பனைக் கோடுகள் பிளவுகளை ஏற்படுத்துகின்றன.

தேசியம் என்பது கட்டி உருவாக்கப் படும் காலப்பகுதியில் மட்டும் அன்றி தேசம் உருவான பின்பும் கூட தொழிற்படும் தேசியவாதம் அச்சந்தரக்கூடியது. தேசியத்துக்கான ஒருங்கிணைவை வலியுறுத்துபவளான கதைசொல்லியின் பாட்டி ஓரிடத்தில் கூறுகிறாள்;

‘அந்த மக்கள் அந்த நாட்டைக் கட்டியெழுப்ப நீண்ட காலம் எடுத்தது. பல நூறு வருடக்கணக்கான போருக்கும் பெருகியோடிய குருதிக்கும் பின்பு அங்கு வாழ்கிற ஒவ்வொருவரும் அதற்கான உரிமையை தமது இரத்தத்தை, தமது தந்தையர்களது இரத்தத்தை, தமது சகோதரர்களின் இரத்தத்தைக் கொடுத்துப் பெற்றிருக்கிறார்கள். அவர்கள், தமது நாட்டின் எல்லைக் கோட்டை குருதியால் வரைந்திருப்பதால் தாமனைவரும் ஒரே நாட்டைச் சேர்ந்தவர்கள் என்றே எண்ணுகிறார்கள். அவர்களுடைய புனித ஆலயங்களில் எவ்வாறு இராணுவக் கொடி பறக்கிறது என்பதையும் அவர்களது சேர்ச்சுகளில் போரில் மரித்தோருக்கான நினைவுச் சின்னங்கள் எவ்வாறு எழுப்பப்படுள்ளன என்பதையும் மாயா உனக்குச் சொல்லவில்லையா? போர் தான் அவர்களுடைய மதம். அந்த நாட்டை உருவாக்கியிருப்பதும் அதுதான். ஒரு முறை அது (போர்) இங்கு நடந்து விட்டால், மக்கள் தாம் பஞ்சாபியாகவோ, முஸ்லிமாகவோ, இந்துவாகவோ பிறந்ததை மறந்து ஒரே இரத்தத்தில் பிறந்த குடும்பமாகிவிடுவர்.’

பங்களாதேஷ் பிரிவினைக்குப் பின் முதன்முதலாக விமானத்தில் பயணம் செய்யவிருக்கும் பாட்டி, விமானத்தில் இருந்து பார்க்கையில் எல்லைக் கோடு அல்லது சூனியப் பிரதேசம் புலப்படுமா எனக் கேட்கிறாள். இல்லை என விடை தரப்படுகிறது. குழப்பமடைந்த அவள் சிறிது நேரம் யோசித்து விட்டு;

‘அப்படி பதுங்கு குழிகளோ வேறெதுவுமோ இல்லையென்றால் மக்கள் எப்படித் தெரிந்து கொள்வது? நான் சொல்ல வருவது என்னவென்றால், பின் வித்தியாசம் என்பது எங்குதான் இருக்கும்? வித்தியாசம் இல்லையென்றால் இரண்டு பக்கங்களும் ஒரே மாதிரியாகவல்லவா இருக்கும்? நாங்கள் டாக்காவில் ரயிலேறி மறு நாள் காலை கல்கத்தா வந்து சேர்ந்த அந்த, பழைய நாட்களைப் போலல்லவா இருக்கும். நடுவில் அப்படி எதுவுமே இல்லையென்றால் பிரிவினையும், படுகொலைகளும் மேலும் நடந்ததனைத்தும் எதற்காக?’

ஈழத்தில் வாழும் ஒருவருக்கு இக்கேள்விக்கான விடையை வரலாற்றினூடாகத் தேடும் தைரியம் இருக்குமா என்று தெரியவில்லை.

கோஷ், பாட்டி கதாபாத்திரத்தை உணர்வுவயப்பட்ட வரட்டுத் தேசியவாதியாகக் காட்டுகிற போதும், தேசியவாதியாக இருப்பதற்கு அவள் பக்கமிருக்கும் நியாயங்களை கூறுகிறார். அவளுடைய அரசியல் நிலைப்பாடு அவளைப் பொறுத்தவரை தவிர்க்கவியலாத ஒன்று என்பதை அவ்ளுடைய வரலாறைக் கூறுவதன் மூலம் சொல்லுவதில் கோஷ் பின் நிற்கவில்லை. தேசிய ஒருங்கிணைவுக்கான ‘போரையும் பேரழிவையும்’ வரவேற்கிற தீவிர நிலைப்பாடுடையவளாக உள்ள போதும் அனுதாபத்துடனேயே அக்கதாபாத்திரம் அணுகப்படுவது இந்நாவலின் சிறப்பு எனலாம்.

சிறுவர்களை சமூக வன்முறை எப்படிப் பாதிக்கிறது என்பதற்கு பாட்சாலைப் பேரூந்தில் நடக்கும் சம்பவங்கள் சிறந்த உதாரணம். நானெல்லம் சிறுவனாக இருந்த காலத்தில் சென்ரிப் பொயின்ற்களைக் கடக்கும் போதும், புரட்சிப் பாடல்களை இசைத்துக் கொண்டு வெள்ளை வான்கள் விரையும் போதும் பெரும் பயத்தை அடைந்திருக்கிறேன். ்ஷெல்கள் கூவியபடி வந்து வீழும் போது, சுப்பர் சொனிக்குகளும் கிபிர்களும் வட்டமடிக்கும் போதும், பெரும் பீதியுடன் வீதியில் வீழ்ந்து படுத்து எழுந்து அம்மாவின் சேலைத் தலைப்பைப் பிடித்தவாறு பிணங்களுக்கு மேலாக ஏறி ஓடியிருக்கிறேன். இதையெல்லாம் எழுதலாம் என்றால் மொழி கூடமாட்டேன் என்கிறது. அ.இரவி ‘காலம் ஆகி வந்த கதை’யில் முயற்சித்திருக்கிறார் – வெற்றியடைந்தார் எனச் சொல்ல முடியாது. ஆனால் அமிட்டவ் கோஷ், இச்சிக்கல்கள் அனைத்தையும் அநாயாசமாகத் தாண்டி மொழியினை இலாவகமாகக் கையாளுகிறார். துக்கம் பளபளபான மொழியில் வெளிப்படாது என்பார்கள். லா.சா.ராவின் பளபளப்பான மொழியும், வர்ணணையும் மனதின் ஓரத்தில் துக்கத்தை நெளியச் செய்வது போல கோஷ் மொழிநடையின் சோகம் அதீதமான மன அருட்டலை உண்டு பண்ணுகிறது.

ΩΩ

மையக் கதையின் எண்ணற்ற துணைக்கதைகளில் ஒன்று, சிறுவர்கள் களங்கமற்றவர்கள் என்பதாக நாம் உருவாக்கி வைத்திருக்கும் சமநிலைத் தோற்றப்பாட்டைச் சிதைக்கிறது. இலா, ஒரு சந்தர்ப்பத்தில் ‘எல்லாப் பையன்களுக்கும் பிடித்த விளையாட்டை’ விளையாட வருமாறு கதை சொல்லியை அழைக்கிறாள். நிக் பிரைஸ் என்ற நண்பனால் இலாவுக்கு அறிமுகப் படுத்தப்படும் இவ்விளையாட்டின் மேல், இலாவுக்கு இருப்பதாகச் சித்தரிக்கப் படும் ஆர்வம் நிச்சயம் கமிசார்களால் ஏற்றுக்கொள்ளப்படக்கூடிய ஒன்றாக இராது.

கிளைக்கதைகளில் பல, தலை முறை இடைவெளி, தொடர்பாடல் இடைவெளி பற்றிப் பேசுபவை. மத்திய தர வர்க்கத்துக்குச் சற்று மேல் நிலையிலிருக்கும் மக்களின் வாழ்முறையை பதிவு செய்யும் நிகழ்வு இலக்கியப் புலத்தில் மிகவும் அரிதான ஒன்று. முற்போக்கு இடதுசாரி இலக்கிய வாதிகளால் மேல்தட்டு வாழ்க்கையை எழுதியதற்காக கமலா தாஸ், குர்ரத்துலைன் ஹைதர் தொடங்கி சமீபத்திய பங்கஜ் மிஷ்ரா வரை பூர்ஷ்வா எழுத்தாளர்கள் என முத்திரை குத்தப் படுவதை நாம் இங்கு நினைவு கூரலாம். மேல்தட்டு மக்களின் டாம்பீகத்தையும், போலி மதிப்பீடுகளையும் திட்டித் திட்டி எழுதிக் கைவலித்துப் போனவர்கள் நம் மத்தியில் நிறைய உண்டு. மேல் தட்டு வர்க்கத்துக்கும், அதன் சிக்கல்களுக்கும், போன்மை நிலைக்கும் இலக்கியத்தில் இடமில்லை என்ற முன்முடிவுகளுடன் தான் தமிழில் இலக்கியம் எழுதப் படுகிறது. அதிகமும் இத்தகைய போக்கே ஆதிக்கம் செலுத்திய சூழலில் அமிட்டவ் கோஷ் வெளி ஒதுக்கல் கொள்கையில் நம்பிக்கை கொள்ளாதிருப்பது நிம்மதியைத் தருகிறது.

தேசியவாதம், போர் பற்றி யாழ்ப்பாணச் சராசரி மக்களின் பார்வை நாவலில் பல கதாபாத்திரங்களுக்கு இருக்கிறதுளூ
மே பிரைஸ் ஓரிடத்தில் கதை சொல்லியைப் பார்த்துக் கூறுகிறாள்ளூ

‘கடவுளே! நீ எவ்வளவு விவரம் தெரியாத ஒருத்தனாய் இருக்கிறாய். முப்பதுகளில் பெர்லின் நகர பார்களில் இடதுசாரிகள் என்ன செய்து கொண்டிருந்தார்கள் என்று எல்லாருமே அறிவோம். நாஜி – சோவியத் ஒப்பந்தத்தைப் பற்றியல்ல அவர்கள் கதைத்தது. அவரவர் படுக்கைகளைப் பற்றித்தான் சண்டையிட்டுக் கொண்டிருந்தார்கள். இங்கிலாந்து பற்றி உனக்கு எதுவும் தெரியாது. உன்னால் எதையும் ஊகிக்க முடியாது.’

போருக்குப் பின்னான லண்டனில் சிதைந்த கட்டடமொன்றில் உடலுறவு கொள்ளும் இருவரை ரிடிப் காண்கிறான். உடலுறவில் ஈடுபடும் அவ்விருவரதும் உடல் மொழி அன்றைய சூழ்நிலையின் பயங்கரத்தைக் கூறுகிறது. அக்காலத்தில் இங்கிலாந்தில் இருந்ததை விட பல மடங்கு அதிகமான பாலியல் வற்மையும் வெறுமையும் நிலவுகிற, சமூக வடுவினடியாகக் (Collective Trauma) கிளரும் பாலியல் பிறழ்வும் சிக்கல்களும் நிறைந்த நம் சமூகத்தில் 60களில் எஸ்.பொ எழுதிய அளவுக்காவது யாராவது எழுதுகிறார்களா?

அமிட்டவ் கோ்ஷின் மற்றுமொரு சிறந்த நாவல் In An Antique Land. வரலாற்றைத் தற்காலத்தினூடாகக் கூறி மீள் புனைவுகளின் மூலம் பன்மைத்துவமான சமூக இருப்பிற்கான நியாயங்களை, அதன் சாத்தியங்களை, வரலாறுகளில் அதற்கு இருக்கும் பெரிய இடத்தை நிறுவிக் காட்டுகிறது இந்த நாவல்.

யுhத வணிகனான ஏப்ரகாம் பென் யிஜி டுனீசியாவில் இருந்து இந்தியாவுக்கு எகிப்தினூடாகப் பயணமாகிறான். கி.மு 1130 அளவில் இது நிகழ்கிறது. மங்களூரில் 17 வருடங்கள் வாழ்கிற அவன், நாயர் குல யுவதியொருத்தியை மணமுடிக்கிறான். இந்தியாவை விட்டுச் செல்கையில் பொம்மா என்கிற இந்திய அடிமை ஒருத்தியும் அவனுடன் கூடவே எகிப்துக்குப் பயணமாகிறாள். பரிமாறிக்கொள்ளப்படும் கடிதங்களும் குறிப்புகளும் வராற்றின் பக்கங்களில் எப்படியோ பதிவாகின்றன.

வரலாற்றின் வெளித்தெரியக் கூடிய இடுக்குகளில் புதைந்து போயிருக்கும் பொம்மா பற்றிய ஆய்வுக்காக கதைசொல்லி கி.பி 19 80 இல் எகிப்து பயணமாகிறான்.

ஒரு புறம் கதைசொல்லியின் எகிப்திய பயண அனுபவங்கள், மறுபுறம் சொல்லப்படாத அடிமையின் வரலாறும் அவளது வரலாற்றில் புதைந்து போயிருக்கிற பண்பாட்டிசைவின் வரலாறும். பயணக்கதை என்னும் பாவனையுடன் தன் வரலாற்றுடனான உரையாடலைத் தொடங்குகிற நாவலில் சிறப்பான விபரிப்புகள், நெருக்கமான சித்தரிப்புகள் எல்லாம் உண்டு. இப்போதெல்லாம், சிதைந்தும் பிளவுபட்டும் ஊசலாடிக் கொண்டிருக்கிற இந்திய – எகிப்திய, யூத – முஸ்லிம், இந்து – முஸ்லிம் உறவுகள் முன்னொரு காலத்தில் எப்படியிருந்தன என்பதை இந்த நாவல் எமக்குக் க்காட்டுகிறது.

புனைவு தானே என்று இந்த நாவலை ஒதுக்கி விட முடியாது. சிலுவைப் போர் தொடங்கி சதாம் குசேன் வரையான காலத்தைத் தனது கதையாடலில் விரித்துப் போட்டு வரலாறாய்த் தோற்றமுறும் நாவலின் ஒவ்வொரு வார்த்தையிலும் அமிட்டவ் கோஷ் இன் உழைப்பு நன்கு புலப்படுகிறது. நாவலின் பின்னிணைப்பாகத் தரப்பட்டிருக்கிற 40 பக்கங்கள் நீண்டு செல்கிற ஆதாரப் புத்தகப் பட்டியலைப் பார்வையிடும் யாரும் இந்த நாவலைப் புறக்கணிக்க நிரம்பவும் தயங்க வேண்டியிருக்கும்.

ΩΩ

நிழல் கோடுகள் என்று கூறிவிடுவதால் மாத்திரம் தேசிய எல்லைக்கோடுகளின் குரூர யதார்த்தம் அற்றுப் போய்விட மாட்டாது. பயங்கரமான வன்முறையின் தோற்றுவாய் தேசியவாதம் தான் என்ற புரிதல் வரலாற்று யதார்த்தத்தைப் புரிந்து கொள்ளாத நிலையில் ஏற்படுகிற ஒன்று. தேசியவாதத்தை தட்டையான ஒற்றைப்பரிணாமப் புரிதலுடன் அணுகுதல் குறுகிய பார்வை, வரலாற்று இயங்கிய லை மறுக்கும் முட்டாள்த்தனமான புனைவு என்றெல்லாம் விமர்சனங்கள் பன்மைத்துவத்தைக் கொண்டாடும் படைப்பாளிகள் மீது வைக்கப்படுவதுண்டு. பெரும்பாலானோர், பன்மைத்துவம் உடைய உலகமயமாதலை, பண்பாடுகளின் இசைவில் அழிபடும் கலாசாரத் தூய்மைவாத அழிவை பெரும் அச்சத்துடனேயே எதிர்கொள்கிறார்கள். தங்களது அடையாளங்கள், கட்டியெழுப்பப்பட்ட பிம்பங்கள் உலகப் பெருவெளியில் பெறுமதியற்றவை என்பது தேசியவாதம் உருவாக்கித்தருகிற குறுகிய வரம்புகளுக்குள் மாத்திரமே அவை சாசுவதம் பெறும் என்பதும் அவர்களுக்கு நன்றாகத் தெரிகிறது. இந்த நிலையில் பண்பாடுகளின் உலகு தழுவிய இசைவையும் இணைவையும் பேச வேண்டிய தேவை நமக்கு உண்டு. உலகமயமாதல் என்பது ‘அமெரிக்க மயமாக்கலாக’ மாறிப்போய்விட்ட நிலையில் கீழிருந்து எழும் உலகமயம் பற்றிய புரிதல்களை ஏற்படுத்த வேண்டியது பெருங் கடமை. எமது வாசிப்பின் திசைகளை பின் – நவீன நிலவரம் திறந்து விட்டிருக்கிறது. அமிட்டவ் கோஷ் போன்ற பிரதியாளர்களை நாம் கற்றுக்கொள்வதன் மூலம் எமது பிரச்சனைகள் பற்றிய இன்னொரு பரிமாணத்தை உணரலாம்.

சிக்கலடைந்து மோதலும் முறுகலும் முற்றிய நிலையிலிருக்கும் தமிழ் – சிங்கள – முஸ்லிம் உறவுகள் முன்னொரு காலத்தில் எப்படியிருந்தன என்பதை, நொக்ஸ், மெக்கன்சி சுவடிகளைப் பார்வையிடுவதன் மூலம் புரிந்து கொள்ளலாம். In an Antique Land மாதிரியான புனைவுகளுக்கான வரலாற்று ஆதாரங்கள் நம்மிடம் நிறையவே உண்டு. உயிர் மீது ஆசையற்ற யாராவது முயற்சி செய்யலாம்.

ஆனால் முப்பது ஆண்டுகளுக்கு முன்னரே நம் தலைவர்கள் குருதியால் வரைந்து வைத்துவிட்ட சிங்களவனுக்கும் தமிழனுக்குமிடையிலான எல்லைக்கோடும், அக்கோடு பற்றி நம் மனதில் கட்டி எழுப்பப்பட்டிருக்கிற தவிர்க்க முடியாத பிரக்ஞையும் குறித்த பிரதியை உருவாக விடாது நிச்சயம் தடை செய்யும். அத்தடையையும் மீறி எழும் பிரதி அதை எழுதியவனி/ளின் குருதியில் தோய்ந்துதான் வெளிவரமுடியும் என்பதில் எனக்கு அசைக்க முடியாத நம்பிக்கை இருக்கிறது.

குறிப்புகள்.
1. Ernest Geller, Thought and Change, London (1964) London.
2. Orhan Pamuk, in an interview with Adam Smith. Nobel.
3. From Authenticity to Hybridity – A personal Journey, Radhika Kumaraswamy (Gratien Awards Acceptance Speech March 28th 1998)

  • நாவலில் இருந்து தரப்பட்ட மொழி பெயர்ப்புகள் முற்றிலும் சரியானவை அல்ல.
  • அமிட்டவ் கோஷ் இன் படைப்புகள் யாவும் டெல்லி Ravi Dayal Publishers இன் வர்த்தகப் பதிப்புகளாகக் கிடைக்கின்றன. The Shadow Lines நாவல் மாத்திரம் Oxfordஇன் Colegge And University Level Texts (CULT) வெளியீடாக கிடைக்கிறது. இப்பதிப்பில் நாவலின் மீதான 4 விமர்சனக்கட்டுரைகள் தரப்பட்டுள்ளன.

Amitav Ghosh – UN chronicle Interview
நேர்காணலில் இருந்து தேர்ந்தெடுத்த பகுதிகள்

On literature in a globalized world
I think the world has been globalizing for a long time. It is not a new phenomenon, but one that has achieved a new kind of intensity in recent years. The only real barrier to a complete uniformity around the world is not the image but language. Images can be exchanged between cultures, but the domain where globalization has truly been resisted is that of language. We can send e-mails, which can be instantly translated, but that is shallow communication. For any kind of deeper, resonant communication, language is essential. All such communication is always deeply embedded in language.

As a writer, thinking back to the birth of the novel, it really coincides with the development of monolingual cultures in Europe, which is also a fairly new phenomenon. It is only since about the beginning of the seventeenth or eighteenth centuries that you have people who only spoke German, as opposed to Latin and German, or similarly, French, English or whatever. The decline of dialects happened at exactly the same time. So the novel coincides with the rise of monolingualism. I remember when I first started writing, the comments I would get in Europe were, “what you are doing is very peculiar because you are writing in languages other than those you spoke at home”. I think that is true. It is also true that writers like me have been pioneers. Everybody is going to have to deal with multilinguality and interlingual communication. The old monolingual worlds are in some way not the same as they used to be; that is why translation is such an important part of this book. I feel that this is the crucial sense in which writers are figures in the emergent culture we see ahead. In a text like mine [The Hungry Tide], you see the possibility of deep communication, which you would not see in films or in any kind of image-based representation.

On exploring cultural gaps
I find history completely absorbing and fascinating. I’m always interested to discover aspects of history; it adds a kind of richness to one’s experience of a place. Speaking about history, one of the very important things in a text is that it becomes a place where those cultural interactions are performed in the most difficult possible ways. The two central characters in my book can’t speak to each other. Yet I feel it is exactly that form of cultural gap that you have to explore. Someone who has experienced non-communication must try to represent it in some sort of truthful or interesting way.

The novel is such that it is impossible to have formulae about it. Look at Herman Melville: we have certain autobiographical elements in his writing, but when he decided to write Moby-Dick, he picked a historical incident-the sinking of the whale ship The Globe, which had been attacked and sunk by a whale. On that he built his story. Similarly, he did that with many of his works. His novella Benito Cereno was actually founded upon a fragment that he took from someone else’s autobiography. I find this very interesting. I think the imaginative procedures of novelists are neither easily exhausted nor sufficiently accounted for. There can be remarkable novels that come out of journalistic experiences. Gabriel Garcங்a Mநூrquez, for example, was a journalist for many years, and a number of his stories are written as a journalist. These are just wonderful, wonderful stories. I just don’t think there are any rules about this.
On discovering histories
Part of the idea behind The Hungry Tide was to shine light on this area that is little known within India. But even within Bengal, the Sundarbans is really a kind of area of darkness. People don’t think of it, they don’t write about it, they don’t look at it. This is such a strange thing. For the ordinary tourist, the Sundarbans doesn’t offer much. You will never see the tigers; there is no wildlife to be seen. Sometimes you may see a crocodile, a few birds, but it is not like going to the Serengeti or some resort; it offers nothing to tourists as such. But, at the same time, it is a place of incredible beauty and presence. To appreciate it, tourists would have to be there for quite a long time-for three or four days at least-because the beauty of it reveals itself very slowly. Although the book has deep personal links, it’s all fiction. Certainly nothing like this happened to me, but in a way a lot of real experiences get invested even in a fiction of this kind. Many encounters, many people that I’ve met, experiences that I’ve had, have become invested in the book.

The Sundarbans is a wilderness-it’s like a forest. In some sense, you don’t expect to encounter history in a place like that. The strange thing is that when you look at any place closely, you discover that a place that seems empty of history is actually deeply layered. It is like an onion; you can just keep peeling layers upon layers and never come to a core; there is always more. This proved to be exactly the case with the Sundarbans: there was layer upon layer of things to be seen and heard. This is not surprising. The Sundarbans was the approach route to the Gangetic lands; for millennia people have been coming through there. We know, for example, that the great Chinese traveller Fa-hien stayed in the region for two years. Similarly, there are reports about European travellers in the Sundarbans, among them Marco Polo, who also visited the Andaman Islands. The more closely you look, the more you discover. This is precisely the sort of depth and layering that you will find there.

On weaving fiction, autobiography and history
My previous novel, The Glass Palace, was very much about my father’s history. The Hungry Tide is again closely related to my family. This is my first book that is completely located and situated in Bengal and it was very important to me for exactly that reason. It was also very exciting to explore the deep layering of Bengal. I feel in some mental and emotional way I’m in a process of returning-which will take me a long, long time-and it is currently underway. Typically, it takes me between three and four years-but sometimes more-to conceive the idea of a novel and actually execute it. The Glass Palace took me five years; The Hungry Tide took four. I spent a long time in the Sundarbans-living in a village, meeting people, learning how to catch crabs.

I also spent a long time working with a dolphin specialist in Cambodia; we travelled up the Mekong together surveying the dolphins. It is striking that in Hindu culture so many animals-cows, cats, dogs, monkeys-figure in different ways within the civilization. Yet, Hindu culture has nothing to say about dolphins or whales. It is completely silent on this issue. Even though the Gangetic dolphin has always been there, it doesn’t seem to have been of interest to the culture. I don’t know why that should be the case, for India has a very rich and diverse population of marine mammals. It was a very long and very interesting process of research. I loved that-I find great pleasure in investigating these things.

My entire relationship with the Sundarbans began with my family. I had an uncle who went there in 1947 as the headmaster of a school in a small town called Gasaba, which had been founded by Sir Daniel Hamilton. It is because of my uncle’s presence there that I forged this long connection. I would often go and visit him. That experience planted the seed of this book; it was just those connections, the sense in which you see a landscape growing within your mind. It began in 2000 when I had finished The Glass Palace, set in Burma, which is not far from the Sundarbans. There were many passages in the book that actually dealt with mangroves, forests and so on. At that point, I suddenly realized that I had become so deeply interested in forests and animals that I wanted to write a book that explored these subjects. The book was almost a natural outgrowth.

மறுமொழியொன்றை இடுங்கள்

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  மாற்று )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  மாற்று )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  மாற்று )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  மாற்று )

Connecting to %s